Mengharungi Ribut: Bagaimana Rakyat Malaysia Boleh Kekal Selamat Semasa Musim Monsun

12 January 2024

Menurut MET Malaysia, musim tengkujuh akan berterusan sehingga Mac 2024. Kemas kini itu juga memberi amaran tentang ribut petir, angin kencang yang boleh mengakibatkan banjir kilat, dan potensi kerosakan struktur dan harta benda. Dengan risiko peningkatan banjir, beberapa kajian telah menemui peningkatan kadar cirit-birit (termasuk kolera dan disentri), jangkitan pernafasan, hepatitis A dan E, demam kepialu, leptospirosis, dan penyakit yang dibawa oleh serangga yang telah digambarkan berlaku selepas banjir. Di Malaysia, kejadian denggi meningkat semasa dua musim tengkujuh, dari Oktober hingga Mac dan akhir Mei hingga September.

Banjir Taman Sri Muda pada tahun 2021 telah meragut hampir 50 nyawa, menyebabkan pemindahan kira-kira 400,000 orang, dan mengakibatkan kerugian kewangan dianggarkan sebanyak RM6.1 bilion. Tidak dapat tidak membayangkan ketakutan sejarah berulang. Ketika Malaysia bergelut dengan cabaran berulang yang ditimbulkan oleh monsun dan potensi bencana, adalah penting untuk meningkatkan kesedaran tentang kesan kesihatan dan petua keselamatan yang berpotensi yang boleh menjadi alat yang ampuh untuk mengharungi arus deras dengan daya tahan, persediaan, dan tanggungjawab bersama terhadap kesihatan kita.

Dr Lim Eu Jack , Pakar Perunding Kecemasan di Pusat Perubatan Sunway, Bandar Sunway (SMC), dan Dr Mohd Khalis Abdul Rahim , Pakar Perunding Perubatan Kecemasan di Pusat Perubatan Sunway (SMC), menjelaskan tentang masalah kesihatan kritikal yang boleh berlaku semasa musim tengkujuh.

Kesan kesihatan akibat monsun dan banjir

Di Malaysia, terutamanya semasa musim tengkujuh, banjir mengancam kesihatan awam dengan ketara, terutamanya dalam iklim tropika, menyebabkan pelbagai masalah kesihatan yang boleh membawa kesan yang berpanjangan. Dengan sampah sarap dan air yang tercemar melimpah ke dalam takungan dan saluran air, risiko penyakit berjangkit menjadi sangat besar. Antara kesan banjir yang biasa berlaku kepada kesihatan termasuklah.

• Penyakit bawaan air yang merebak melalui air dan makanan yang tercemar boleh menjadi perkara biasa semasa dan selepas banjir, seperti demam kepialu, kolera, hepatitis A, disentri dan keracunan makanan. Penyakit ini menyebabkan simptom seperti cirit-birit, muntah, demam, sakit perut dan sakit kepala.

• Leptospirosis ialah jangkitan bakteria, yang berjangkit melalui sentuhan dengan air kencing haiwan, dan amat lazim berlaku di persekitaran pasca banjir. Simptom-simptomnya termasuk demam, sakit kepala, loya, sakit perut dan jaundis.

• Demam denggi , yang disebarkan oleh nyamuk Aedes, meningkat dengan ketara selepas banjir disebabkan oleh tempat pembiakan air yang bertakung dan hujan yang berlebihan semasa musim tengkujuh. Ia boleh menyebabkan gejala yang teruk seperti demam panas, sakit kepala, sakit otot dan sendi, loya, dan muntah.

• Malaria ialah penyakit bawaan nyamuk yang disebabkan oleh parasit Plasmodium, terutamanya yang berjangkit melalui gigitan nyamuk Anopheles betina yang dijangkiti. Penyakit ini lebih lazim di kawasan tropika di mana nyamuk ini hidup subur. Semasa musim tengkujuh, yang ditandai dengan hujan lebat dan suhu yang lebih panas, pembiakan nyamuk meningkat, lalu meningkatkan risiko penularan malaria.

• Jangkitan pernafasan atas merupakan kebimbangan utama selepas banjir disebabkan oleh persekitaran yang sesak dan kekurangan nutrisi di mana kesesakan, pemakanan yang buruk dan kemudahan penjagaan kesihatan yang terhad menyumbang kepada peningkatan risiko.

• Dehidrasi sering menjadi masalah kesihatan, terutamanya di kawasan yang mengalami bencana alam seperti banjir disebabkan kekurangan akses kepada air bersih yang boleh mengakibatkan komplikasi kronik dan teruk malah kematian.

Dr Khalis, yang turut terlibat dalam kesihatan dan penyelamatan semasa banjir Taman Sri Muda, berkongsi bahawa dehidrasi merupakan salah satu masalah kesihatan yang paling biasa berlaku semasa banjir disebabkan oleh kekurangan air bersih. Dr Khalis menyambung, “Sebagai seorang profesional penjagaan kesihatan, dehidrasi merupakan masalah utama dalam kalangan individu yang terjejas banjir, terutamanya mereka yang bergelut dengan penyakit bawaan makanan seperti keracunan makanan dan cirit-birit. Populasi yang terdedah, termasuk kanak-kanak, bayi dan warga emas, berisiko lebih tinggi kerana sensitiviti mereka terhadap kehilangan cecair. Individu yang mempunyai masalah kesihatan kronik, seperti diabetes, masalah kegagalan jantung atau buah pinggang juga menghadapi risiko yang lebih tinggi.”

Dr Jack menambah, “Dehidrasi boleh menyebabkan komplikasi teruk seperti ketidakseimbangan elektrolit, yang boleh menjejaskan fungsi normal sel dan organ, yang membawa kepada kekejangan otot, kelemahan, dan dalam kes yang teruk, masalah jantung. Komplikasi lain termasuk masalah buah pinggang atau kencing, yang menjejaskan fungsi kognitif yang membawa kepada kesukaran dalam tumpuan, kekeliruan, dan gangguan ingatan. Dalam kes dehidrasi yang teruk, situasi yang mengancam nyawa seperti kejutan hipovolemik mungkin timbul. Jenis kejutan ini berlaku apabila isipadu darah yang berkurangan membawa kepada penurunan tekanan darah.

Kebimbangan denggi semasa musim tengkujuh

Nyamuk Aedes mempunyai badan berjalur hitam putih yang tersendiri dan lebih suka membiak di air yang bersih dan bertakung. Dr Jack berkongsi, “Biasanya terdapat trend peningkatan kes denggi di Malaysia, terutamanya semasa musim tengkujuh, kerana tempat-tempat yang mudah terdedah kepada air bertakung cenderung meningkat. Inilah sebabnya rakyat Malaysia perlu lebih berwaspada apabila mengambil langkah berjaga-jaga seperti menggunakan penghalau nyamuk atau penghalau semula jadi yang menggunakan ekstrak berasaskan tumbuhan, seperti serai wangi, kayu putih, dan minyak pati lain semasa tidur atau di luar rumah, kerap memeriksa dan membuang air bertakung dari rumah anda yang boleh membantu mencegah penyebaran demam denggi.”

Dr Jack juga menambah, “Dengan penyakit bawaan serangga seperti denggi dan juga malaria yang berpotensi membawa maut atau teruk kepada pesakit, adalah sangat penting untuk mendapatkan bantuan perubatan dan menjalani ujian jika anda mengalami demam panas, sakit otot, sakit sendi, keletihan, loya dan muntah, sakit perut, dan kecenderungan pendarahan kerana ia boleh mengancam nyawa.”

Impak kesihatan mental

Beberapa kajian mendapati bahawa pendedahan langsung dan tidak langsung kepada banjir boleh menyebabkan pelbagai kesan negatif kepada kesihatan mental, termasuk gangguan tekanan pasca trauma (PTSD), tekanan psikologi, kemurungan dan keresahan, yang boleh berlaku pada kadar yang lebih tinggi berbanding mereka yang tidak terjejas oleh banjir.

Dr Khalis menambah, “Dengan bencana seperti banjir, gejala kesihatan mental seperti tekanan, PTSD, keresahan dan kemurungan menjadi lebih berleluasa. Daripada pengalaman saya dengan banjir Taman Sri Muda, terdapat pesakit yang gejala PTSDnya berterusan sehingga beberapa bulan dan tahun, terutamanya yang menjejaskan kumpulan berpendapatan rendah.”

Petua Keselamatan untuk Musim Monsun

Dengan peningkatan risiko banjir dan masalah kesihatan lain semasa musim tengkujuh, Dr Khalis dan Dr Jack berkongsi nasihat mereka, yang merangkumi:
• Minum air yang bersih dan selamat : Hanya minum air yang telah direbus atau dibotolkan. Elakkan air yang tidak dirawat.
• Makan makanan yang telah dimasak : Hanya makan makanan yang telah dimasak dan disimpan panas. Kupas buah-buahan dan elakkan makanan mentah.
• Amalkan kebersihan yang baik : Basuh tangan anda dengan kerap menggunakan sabun dan air bersih. Gunakan kemudahan sanitasi dengan betul dan buang sisa dengan betul.
• Gunakan penghalau nyamuk untuk melindungi anda dan orang tersayang daripada digigit nyamuk Aedes, yang menyebabkan demam denggi.
• Periksa dan buang air bertakung supaya nyamuk Aedes tidak berpeluang membiak di rumah anda.
• Jika anda mengalami demam, cirit-birit, muntah, atau masalah kesihatan lain, dapatkan rawatan perubatan dengan segera , walaupun selepas bencana.
• Elakkan bermain di air banjir atau sungai : Jauhkan kanak-kanak daripada air banjir untuk mengelakkan kecederaan dan penyebaran penyakit melalui air bertakung dan tercemar atau daripada tikus dan haiwan, termasuk ular di dalam air banjir.
• Matikan suis elektrik, bekalan air dan injap gas sebelum meninggalkan rumah untuk mengelakkan kemalangan.
• Utamakan keselamatan individu yang terdedah: jika anda mempunyai keadaan kesihatan sedia ada seperti diabetes atau jika orang tersayang anda adalah sebahagian daripada populasi yang terdedah seperti bayi, warga emas dan wanita hamil, mendapatkan bantuan dan mengambil langkah berjaga-jaga tambahan semasa banjir atau monsun adalah penting.