Apa yang Anda Perlu Tahu Mengenai Tuberkulosis (TB)

24 March 2026

Tuberkulosis (TB) ialah penyakit berjangkit yang telah wujud selama berabad-abad, namun ia terus menjejaskan masyarakat di seluruh dunia hari ini. Menurut Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO), walaupun TB boleh dicegah dan dirawat, ia tetap menjadi kebimbangan kesihatan awam di banyak negara, termasuk Malaysia.

Untuk menjelaskan isu ini, kami bercakap dengan Dr Syed Ajmal Bin Syed Ali, Pakar Perunding Perubatan, Pakar Pernafasan dan Pakar Pulmonologi Intervensi semasa beliau berkongsi pandangan dan kepakaran beliau tentang batuk kering, termasuk sebab kes mungkin meningkat.

Sebab Disebalik Kes Meningkat

Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, kami telah melihat kenaikan dalam kes tuberkulosis di Malaysia. Menurut Dr Syed, terdapat beberapa faktor yang menyumbang kepada lonjakan itu:

• Diagnosis tertangguh, terutamanya selepas wabak COVID-19 (orang ramai mengelak daripada pergi ke klinik, perkhidmatan kesihatan terganggu)
• Penyebaran tidak dikesan dalam komuniti
• Kesesakan bandar dan populasi migran
• Pematuhan rawatan yang lemah, membawa kepada penghantaran berterusan
• Peningkatan kes dalam kalangan penghidap diabetes dan imuniti yang lemah

TB tidak pernah dihapuskan, banyak kes terlepas atau lewat didiagnosis.

Apakah Tuberkulosis (TB)

TB disebabkan oleh sejenis bakteria yang dipanggil Mycobacterium tuberculosis. Ia paling kerap menjejaskan paru-paru, tetapi ia juga boleh menjangkiti bahagian lain badan.
Terdapat beberapa bentuk tuberkulosis:

• TB Paru - Ini adalah bentuk TB yang paling biasa dan paling berjangkit.
• TB Extrapulmonary - Bentuk TB ini menjejaskan organ lain seperti nodus limfa, tulang belakang, otak, buah pinggang dan perut. Gejala berbeza-beza bergantung pada kawasan yang terlibat.
• Jangkitan TB Laten - Dalam TB terpendam, bakteria kekal di dalam badan tetapi tidak aktif, selalunya tanpa gejala. Walau bagaimanapun, TB pendam mungkin menjadi aktif jika sistem imun menjadi lemah.
• TB aktif - Bakteria membiak dalam badan, menunjukkan simptom. Jika ia melibatkan paru-paru, orang itu berjangkit dan rawatan perubatan segera diperlukan.
• TB Tahan Dadah - Ini berlaku apabila ubat TB standard tidak lagi berkesan. Pada peringkat ini, orang yang dijangkiti biasanya memerlukan rawatan yang panjang dan lebih kompleks. 

Cara TB merebak

TB merebak melalui udara. Apabila seseorang yang menghidap TB batuk atau bersin, mereka mengeluarkan titisan kecil yang mengandungi bakteria TB. Beberapa persekitaran berisiko tinggi termasuk ruang tertutup, bilik pengudaraan yang buruk, keadaan tempat tinggal yang sesak dan hubungan rapat yang berpanjangan dengan orang yang dijangkiti. Bertentangan dengan kepercayaan popular, TB tidak merebak melalui perkongsian makanan, berjabat tangan, menyentuh permukaan yang tercemar atau berkongsi peralatan.

Tanda dan Gejala

Gejala awal boleh menjadi ringan, itulah sebabnya ramai orang menangguhkan mendapatkan bantuan perubatan.

Gejala biasa termasuk:

• Batuk berlarutan lebih daripada dua minggu
• Batuk dengan darah atau lendir 
• Demam gred rendah yang berterusan (selalunya lebih teruk pada waktu petang)
• Demam atau berpeluh malam
• Penurunan berat badan yang tidak dapat dijelaskan
• Kepenatan yang berterusan
• Kehilangan selera makan

Sesetengah gejala TB ekstrapulmonari termasuk ketulan leher yang tidak menyakitkan, sakit belakang yang berterusan dan sakit kepala.

Siapa yang Berisiko Tinggi

Sesiapa sahaja boleh mengalami keadaan ini, tetapi kumpulan tertentu mempunyai risiko yang lebih tinggi. Ia termasuk:

• Hubungan berpanjangan dengan seseorang yang dijangkiti
• Orang yang menghidap diabetes
• Orang yang menghidap HIV
• Penyakit buah pinggang kronik
• Pesakit dengan sistem imun yang lemah
• Individu warga emas
• Perokok
• Orang yang tinggal di ruang yang kurang pengudaraan 

Di Malaysia, diabetes telah dikenal pasti sebagai salah satu keadaan kesihatan utama yang dikaitkan dengan batuk kering. 

Ujian dan Diagnosis

Tidak seperti COVID-19 atau influenza, pada masa ini tiada kit ujian rumah TB yang boleh dipercayai tersedia. Doktor mungkin menggunakan beberapa ujian untuk mengesahkan keadaan kerana ia tidak boleh didiagnosis melalui simptom sahaja. 

• X-ray dada – Digunakan untuk mengesan kelainan pada paru-paru
• Ujian kulit (ujian Mantoux) – Digunakan untuk memeriksa sama ada seseorang telah terdedah kepada bakteria tuberkulosis
• Ujian darah – Digunakan untuk mengukur tindak balas sistem imun terhadap bakteria tuberkulosis
• Ujian kahak – Periksa kahak (batuk kahak) di bawah mikroskop untuk mengesan bakteria tuberkulosis
• Ujian GeneXpert – Ujian molekul pantas yang boleh mengesan bakteria tuberkulosis dan kemungkinan rintangan dadah
• Ujian budaya TB – Ujian yang sangat tepat yang membiak bakteria tuberkulosis daripada sampel kahak, tetapi mungkin mengambil masa beberapa minggu untuk mendapatkan keputusan
• Biopsi – Sampel tisu yang diambil dari organ yang terjejas untuk mengesahkan tuberkulosis luar paru

Rawatan dan Pencegahan

Tuberkulosis boleh disembuhkan apabila didiagnosis awal dan dirawat dengan betul. Kebanyakan pesakit mungkin tidak perlu dimasukkan ke hospital. Kemasukan ke hospital mungkin diperlukan dalam situasi tertentu, seperti:

• Penyakit yang teruk
• TB yang menjejaskan otak (meningitis TB)
• Batuk darah (haemoptisis)

Tanpa rawatan yang sewajarnya, TB boleh menyebabkan komplikasi yang serius, termasuk kerosakan paru-paru, penyebaran jangkitan ke organ lain dan kejadian TB yang tahan dadah.

Mencegah TB melibatkan mengurangkan risiko jangkitan dan memastikan pengesanan awal. Berikut ialah beberapa langkah pencegahan:

• Memastikan pengudaraan yang baik di ruang kediaman
• Mengelakkan persekitaran yang sesak jika boleh
• Memakai topeng jika anda mengalami simptom
• Mendapatkan rawatan perubatan jika anda batuk selama lebih daripada dua minggu
• Melengkapkan kursus penuh rawatan TB jika didiagnosis
• Menyaring kenalan rapat pesakit yang dijangkiti

Di Malaysia, vaksin BCG diberikan kepada bayi baru lahir. Walaupun ia tidak menghalang sepenuhnya penyakit ini pada orang dewasa, ia membantu melindungi kanak-kanak daripada bentuk TB yang teruk.

Lakukan Bahagian Anda dan Hentikan Penyebaran

Memahami tanda dan risiko tuberkulosis boleh membantu melindungi diri anda dan orang di sekeliling anda. Jika gejala berterusan selama lebih daripada dua minggu, jangan abaikan mereka. Mendapat rawatan perubatan awal boleh membawa kepada rawatan yang lebih berkesan. Dengan kesedaran yang lebih tinggi dan tindakan awal, kami boleh membantu memutuskan rantaian penularan TB. 

Jika anda mempunyai sebarang kebimbangan tentang kesihatan pernafasan anda atau ingin mengetahui lebih lanjut tentang tuberkulosis, tetapkan temu janji dengan salah seorang pakar pernafasan kami hari ini.