Memahami Kanser Kulit: Jenis, Faktor Risiko, dan Strategi Pencegahan

04 April 2019

Kulit merupakan organ terbesar dalam tubuh manusia dan bertindak sebagai penghalang fizikal dan barisan pertahanan pertama terhadap patogen. Kulit mempunyai dua lapisan: epidermis dan dermis. Epidermis diperbuat daripada keratin, yang melindungi daripada bahan asing, manakala dermis mengandungi kelenjar peluh dan diikuti oleh lapisan lemak dengan saluran darah.

Jenis-jenis Kanser Kulit

Kanser kulit boleh berlaku di mana-mana lapisan kulit ini, dengan tiga jenis utama iaitu melanoma, karsinoma sel skuamosa (SCC) dan karisinoma sel basal (BCC).

Melanoma

Melanoma merupakan jenis kanser kulit yang paling berbahaya kerana ia mempunyai kadar pertumbuhan yang paling pantas. Melanosit, iaitu sel-sel di antara epidermis dan dermis, bertanggungjawab menghasilkan melanin, iaitu pigmen yang mempengaruhi warna kulit.

Pigmen ini dibuat untuk melindungi badan kita daripada sinaran ultraungu daripada matahari. Dalam melanoma, melanosit ini menjadi kanser. Sebaik sahaja melanosit menjadi kanser, ia berhenti menghasilkan melanin dan mendedahkan badan kita kepada sinaran UV yang berbahaya. Sel-sel kanser terus membesar dan membahagi tanpa had, dan menempati ruang yang diperlukan oleh sel-sel sihat yang lain, sekali gus menyekat sel-sel ini daripada menjalankan tugas-tugas penting.

Di UK, kanser ke-6 paling biasa ialah melanoma, dan wanita secara statistiknya lebih cenderung untuk mendapat melanoma berbanding lelaki. Di AS sahaja, dijangkakan lebih 73,000 kes baharu akan didiagnosis pada tahun 2015. Bilangan kes melanoma semakin meningkat dari semasa ke semasa apabila orang ramai semakin tua.

Warga emas lebih mudah terdedah kepada melanoma dan kanser secara amnya disebabkan oleh kemerosotan sel. Walau bagaimanapun, melanoma juga merupakan salah satu kanser yang paling biasa berlaku pada orang dewasa muda dan orang ramai perlu sedar tentang bahaya melanoma.

Karsinoma Sel Basal (BCC)

Sel basal sebenarnya merupakan sejenis keratinosit khas, yang terdapat di bahagian bawah epidermis, yang bertanggungjawab menghasilkan semua kulit di permukaan. Karsinoma sel basal (BCC) bersama-sama dengan karsinoma sel skuamosa (SCC), kedua-duanya merupakan kanser kulit yang berkembang di epidermis.

Walau bagaimanapun, BCC merangkumi 75% daripada kes kanser kulit bukan melanoma, manakala SCC hanya merangkumi 20%. Baki 5% pula dicetuskan oleh jenis kanser kulit yang lebih jarang berlaku, seperti sarkoma Kaposi, karsinoma sel Merkel dan kanser kulit limfoma sel T.

Walaupun karsinoma sel basal peringkat awal biasanya tumbuh perlahan dan kurang berkemungkinan untuk bermetastasis, ia masih boleh menyebabkan kerosakan yang ketara jika tidak dirawat.

Karsinoma Sel Skuamus (SCC)

Karsinoma sel skuamosa (SCC) juga merupakan sejenis kanser kulit bukan melanoma yang berkembang di epidermis. Ia merangkumi 20% daripada kes kanser kulit bukan melanoma, manakala BCC merangkumi 75%.

Baki 5% lagi diambil oleh jenis kanser kulit yang lebih jarang berlaku, seperti sarkoma Kaposi, karsinoma sel Merkel dan kanser kulit limfoma sel T.

Faktor Kanser Kulit dan Punca Biasa

Punca utama kanser kulit adalah radiasi ultraungu (UV), sama ada dari cahaya matahari langsung atau katil penyamakan kulit. Radiasi UV merosakkan DNA dalam sel kulit, yang boleh menyebabkan gejala kanser kulit seperti tahi lalat atau lesi yang luar biasa.

Cahaya Ultraviolet

Faktor nombor satu yang meningkatkan risiko menghidap kanser kulit hanyalah cahaya ultraungu. Cahaya atau radiasi ultraungu datang daripada matahari atau kerusi berjemur dan merupakan punca utama semua kanser kulit. Pendedahan kepada cahaya matahari langsung secara berkala meningkatkan peluang untuk mendapat ketiga-tiga jenis kanser kulit utama. Ini sukar dielakkan bagi mereka yang tinggal di kawasan yang mempunyai iklim lebih panas berhampiran khatulistiwa.

Nada dan Jenis Kulit

Satu faktor utama yang mempengaruhi peluang mendapat kanser kulit ialah tona dan jenis kulit individu tersebut. Menurut Persatuan Kanser Amerika, individu kulit putih adalah 20 kali lebih berkemungkinan mendapat kanser kulit berbanding orang Afrika Amerika. Walaupun kepercayaan umum, orang yang berkulit lebih gelap sebenarnya tidak mempunyai lebih banyak melanosit berbanding mereka yang berkulit lebih pucat. Setiap orang mempunyai jumlah yang sama. Kulit yang lebih gelap hanya menunjukkan bahawa mereka mempunyai lebih banyak melanosit aktif, menghasilkan lebih banyak pigmen. Ini perlu bagi mereka yang tinggal di kawasan yang lebih terdedah kepada cahaya matahari.

Selaran matahari dan tidak menggunakan pelindung matahari

Tambahan pula, selaran matahari dan penggunaan pelindung matahari mempengaruhi perkembangan melanoma. Ini selaras dengan perkara sebelumnya, individu yang mempunyai tona kulit yang lebih cerah mudah terbakar matahari dan oleh itu ini meningkatkan risiko menghidap melanoma. Individu yang tidak menggunakan pelindung matahari ketika pergi ke kawasan yang terdedah kepada cahaya matahari langsung untuk jangka masa yang lama lebih cenderung terbakar matahari dan seterusnya menghidap kanser kulit.

Sejarah Keluarga

Jika individu tersebut mempunyai lebih daripada 2 ahli keluarga yang pernah menghidap kanser kulit, maka mereka juga cenderung untuk menghidapnya.

Faktor Lain

Faktor lain yang meningkatkan peluang untuk mendapat kanser kulit termasuk menjalani pemindahan organ dan pernah menghidap kanser kulit sebelum ini. Akhir sekali, semakin tinggi bilangan tahi lalat yang dimiliki seseorang, semakin besar kemungkinan mereka menghidap kanser kulit.

Simptom Kanser Kulit

Simptom Melanoma

Melanoma sering muncul sebagai tahi lalat baharu yang luar biasa atau perubahan pada tahi lalat sedia ada, terutamanya yang menjadi tidak simetri, berubah warna, atau membesar saiznya. Gejala kanser kulit melanoma perlu dipantau dengan teliti, kerana pengesanan awal meningkatkan kadar kejayaan rawatan dengan ketara.

Simptom Karsinoma Sel Basal

Kanser kulit sel basal muncul sebagai benjolan putih berlilin, berkilat atau tompokan bersisik pada bahagian badan. Tahi lalat ini biasanya mempunyai sempadan yang tidak sekata, berubah warna, membesar diameternya dan tidak simetri.

Kedua-dua kanser kulit sel basal dan sel skuamosa biasanya berlaku di kawasan badan yang terdedah kepada cahaya matahari.

Akhirnya, jika anda menemui sebarang ketidakteraturan pada kulit anda, berjumpalah dengan Doktor Keluarga anda secepat mungkin. Melanoma dan kanser kulit sel skuamosa paling baik dirawat pada peringkat awal. Perlu diingat bahawa sel basal adalah kanser kulit yang tumbuh lebih perlahan dan mungkin mengambil masa bertahun-tahun untuk berkembang. Biopsi adalah apabila pakar mengambil sampel kulit untuk memeriksa sama ada kawasan yang terjejas mempunyai kanser atau tidak.

Simptom Karsinoma Sel Skuamus

Simptom kanser sel skuamosa biasanya muncul sebagai tompok, benjolan merah jambu atau ulser pada kulit.

Jika anda perasan sebarang pertumbuhan atau perubahan yang luar biasa pada kulit anda, berjumpalah dengan pakar kanser kulit dengan segera. Rawatan awal boleh meningkatkan peluang pemulihan dengan ketara.

Diagnosis dan Rawatan Kanser Kulit

Sistem pementasan TNM digunakan untuk menilai tahap keterukan kanser kulit. Sistem ini menilai saiz tumor (T), sama ada kanser telah merebak ke nodus limfa berdekatan (N), dan sama ada ia telah bermetastasis (M).

Peringkat 0: Merujuk kepada bentuk kanser kulit terawal, yang dipanggil penyakit Bowen, yang terhad kepada permukaan kulit.
Peringkat 1-2: Kanser terletak di lokasi tertentu dan mempunyai peluang rawatan yang lebih tinggi untuk berjaya, selalunya melalui pembedahan untuk membuang pertumbuhan kanser dan tisu di sekelilingnya.
Peringkat 3-4: Kanser telah merebak ke bahagian lain badan, dan rawatan mungkin melibatkan radioterapi, kemoterapi atau terapi khusus seperti pembedahan Mohs untuk penyingkiran yang lebih disasarkan.

Bagi kanser kulit peringkat awal, terutamanya karsinoma sel basal peringkat awal, pembedahan biasanya merupakan rawatan yang paling berkesan. Pembedahan Mohs mungkin disyorkan untuk kes-kes tertentu bagi membuang tisu kanser dengan tepat sambil mengekalkan kulit yang sihat.

Pencegahan Kanser Kulit

Duduk di Dalam Rumah Antara 11 pagi - 3 petang

Untuk meminimumkan pendedahan kepada cahaya matahari langsung, adalah disyorkan agar anda meluangkan masa di dalam rumah antara jam 11 pagi dan 3 petang. Pada waktu-waktu ini, sinaran matahari adalah paling kuat dan boleh menyebabkan kerosakan yang paling besar pada kulit anda.

Pakai Pakaian Pelindung

Apabila anda berada di bawah sinaran matahari, pastikan anda memakai pakaian yang menutupi kulit anda. Ini akan membantu melindungi anda daripada sinaran UV yang berbahaya. Di samping itu, sentiasa ingat bahawa katil berjemur bukanlah alternatif yang selamat untuk cahaya matahari semula jadi, kerana ia juga memancarkan sinaran UV.

Gunakan Pelindung Matahari

Menggunakan pelindung matahari adalah salah satu cara paling berkesan untuk melindungi kulit anda daripada sinaran berbahaya matahari. Pastikan anda menggunakan pelindung matahari dengan sekurang-kurangnya 15 SPF semasa keluar rumah. Cari simbol yang menunjukkan kualiti pelindung matahari. Pelindung matahari adalah penting untuk perlindungan kulit anda dan benar-benar boleh membantu mencegah sel-sel anda daripada rosak.

Periksa Kulit Anda Secara Berkala

Adalah penting untuk memeriksa kulit anda secara berkala untuk sebarang perubahan. Jika anda melihat sebarang pertumbuhan atau perubahan baharu pada tahi lalat yang sedia ada, berjumpalah dengan doktor anda secepat mungkin. Melanoma dan kanser kulit sel skuamosa paling baik dirawat pada peringkat awal.